جاذبه های گردشگری

معبد مهر مراغه؛ دیرینگی و سرگذشت اکتشاف

معبد مهر مراغه را بیشتر بشناسید
معبد مهر مراغه را بیشتر بشناسید

معبد مهر مراغه، بنایی بسیار زیباست که آن را به صورت زیرزمینی و در دل صخره‌ ساخته‌اند. در مورد کاربری این بنا، نظریه‌های متعددی وجود دارند. به باور برخی از باستان‌شناسان، بنای مزبور، در گذشته، محل پرستش «میترا یا ایزدمهر» بوده است. این اثر تاریخی، در سال ۱۳۵۶ خورشیدی، در فهرست آثار ملی قرار گرفت.

معبد مهر مراغه کجاست؟

این معبد، در فاصله‌ی ۶ کیلومتری شهرستان مراغه، از توابع استان آذربایجان شرقی و در روستایی موسوم به «ورجوی» قرار دارد. نام اصلی روستای مورد نظر «ورائوی» یا «خانه‌ی خورشید» است که به دلیل سخت بودن تلفظ، آن را ورجوی می‌خوانند.

در زبان ترکیِ آذربایجانی و زبان محلی مردم مراغه، «ور» به معنای آفتاب و «اِئو» به معنای خانه است. این نام، اشاره به برگزاری آئین مهرپرستی در معبد مهر مراغه دارد.

در محوطه‌ی این معبد، درخت نارون کهنسالی مشاهده می‌شود که در گذشته آبی روان در کنار آن جریان داشت. همچنین، در فاصله‌ی بسیار نزدیکی از بنای مزبور، صخره‌ای وجود دارد که در دل آن حفره‌هایی توسط انسان کنده شده‌ است.

نام‌های دیگر معبد مهر مراغه

این بنا، به نام‌های دیگری از قبیل «امامزاده معصوم و نیایشگاه مهری» نیز شناخته می‌شود که در زیر دلایل آن را شرح می‌دهیم:

  • در گذشته، در این معبد، غاری وجود داشته است که محل زایش «مهر»، یکی از ایزدان کهن ایرانی، به شمار می‌آمد. وجود دالان‌های تاریک در کنار تالارهای نورانی در بنای مزبور، بر این موضوع اشاره دارد. در واقع، نوچه مهر (شخص نوآئین در میترائیسم)، بایستی پس از گذر از تاریکی و کشیدن ریاضت، خود را برای رسیدن به نور و روشنایی آماده کند.
  • علاوه بر آن، آرامگاه یکی از علمای معروف مراغه به نام «ملا معصوم مراغه‌ای» نیز در این معبد قرار دارد. این عالِم بزرگ، از علمای قرن چهاردهم میلادی به شمار می‌رود. در یکی از تفاسیر مشهور قرآنی به نام «تفسیر صافی»، ملا معصوم به عنوان یکی از فقهای بزرگ منطقه، معرفی شده است.

معماری صخره‌ای معبد ورجوی

معماری خاص معبد مهر مراغه
معماری خاص معبد مهر مراغه

این معبد، همانند بسیاری از معابد باستانی، از «معماری صخره‌ای یا دست‌کَند»، برخوردار است. در این سبکِ معماری، حفره‌هایی در دل سنگ‌ها یا در زیرِ زمین یا در دل کوه ایجاد می‌شود. اغلبِ چنین بناهایی به منظور پناهگاه بشری و یا به عنوان زیارتگاه ایجاد شده‌اند.

اهمیت معبد مهر مراغه

درباره‌ی اهمیت و کاربری بنای مزبور، نظریه‌های متعددی وجود دارند که عبارتند از:

  • برخی آن را مسکن یا پناهگاه سلاطین و ثروتمندان در مواقع بروز طوفان و بلایای آسمانی قلمداد می‌کنند.
  • برخی دیگر، بر این باورند که فرقه‌های مختلف صوفیان و عارفان، با الهام از عزلت‌گزینی پیامبر (ص) در غار، در این محل به عبادت می‌پرداختند.
  • همچنین، این باور وجود دارد که مهرپرستان، به تقلید از داستان پیدایش ایزدِ مهر، صخره‌ها را می‌شکافتند و داخل آن عبادتگاه‌هایی بنا می‌کردند.

دیرینگی اکتشاف معبد مهر مراغه

اگرچه هنوز کاربری این معبد به طور دقیق مشخص نشده است. با این وجود، بر اساس تحقیقات مرحوم «پرویز ورجاوند»، بنای مزبور، به پیروان آئین مهرپرستی تعلق دارد. به نظر می‌رسد این بنا را در دوره پارت‌ها ساخته‌اند.

بعدها، در دوره ایلخانیانِ مسلمان، تغییراتی بر روی بنای مزبور انجام گرفت. به همین سبب، عده‌ای از باستان‌شناسان، آن را متعلق به دوره پس از اسلام می‌پندارند. برای مثال، کتیبه‌ای قرآنی در این بنا وجود دارد که نشان از تسلط حاکمان ایلخانی بر شهر مراغه دارد.

آیین مهرپرستی جزو آئین‌های ایرانی به شمار می‌رود که «خورشید و نور» نماد آن محسوب می‌شوند. شایان ذکر است که آئین مهرپرستی پس از دوره ساسانیان، تحت عنوان «میترائیسم» به تدریج از ایران به روم رفت و در اروپای غربی گسترش یافت.

در واقع، این اتفاق در زمان رواج مهرپرستی، در فواصل بین دوره حکومت اشکانیان تا سلطه رومی‌ها بر سرزمین‌های اروپایی، به وقوع پیوست.

پرستشگاه آیین مهرپرستی
پرستشگاه آیین مهرپرستی

محل نیایش مهرپرستان، “مهرابه” نامیده می‌شد و پیروان این آئین در زمان‌های مشخصی در این محل به عبادت می‌پرداختند. در این زمان‌ها نور خورشید بر روی مهرابه‌ی موجود در مرکز معابد می‌افتاد که به عقیده مهرپرستان، این امر به منزله‌ی ظهور میترا بوده است.

معمولاً این اتفاق، به هنگام طلوع خورشید، ظهر و هنگام غروب خورشید به وقوع می‌پیوست. پس از اسلام نیز محل برگزاری نماز را «محراب» نامیدند که برگرفته از مهرابه‌های آن دوران بود.

در شهرستان مراغه، مهرابه‌های متعددی وجود داشتند که از میان آن‌ها فقط مهرابه‌ی موجود در معبد مهر و غارهای اطرافِ رصدخانه، بر جا مانده‌اند.

شایان توجه است که این معبد در طی دوره‌های بعد، جهت اجتماع صوفیان کاربرد داشت و پیروان شیخ «صفی الدین اردبیلی» در آن‌جا تجمع می‌کردند. وجود کتیبه‌هایی متعلق به قرن ۱۴ میلادی، نشان از تجمع صوفیان در این مکان دارد.

بازدید از معبد مهر مراغه را از دست ندهید

نمایی زیبا از معبد مهر مراغه
نمایی زیبا از معبد مهر مراغه

در گردشگری میراث فرهنگی که به بررسی آثار ملموس و ناملموس فرهنگی می‌پردازد، معبد مهر مراغه از جایگاه خاصی برخوردار است. گردشگران می‌توانند ضمن سفر به مراغه با رعایت موازین گردشگری مسئولانه از این بنا دیدن کنند. دستی بر ایران، ضمن معرفی بنای مزبور، شما را به بازدید از سایر جاذبه‌های گردشگری مراغه نیز دعوت می‌کند.

تیم تولید محتوا

تیم تولید محتوا در "دستی بر ایران" از یک گروه پژوهشگر، نویسنده، مترجم و ویراستارانی تشکیل شده است که برای شما محتوای اریجینال تولید می کنند. آنها دوره های لازم را گذرانده اند تا بتوانند به گونه ای حرفه ای اطلاعات مورد نیاز "گردشگری آگاهانه" و "گردشگری مسئولانه" را برای شما تهیه نمایند.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا