Banner

حمام قلعه همدان؛ تبلور زیبایی هنر ایرانی را در یک بنای کاربردی ببینید

آشنایی با تاریخچه حمام قلعه همدان
نگاهی به معماری و تاریخچه حمام قلعه
آشنایی با تاریخچه حمام قلعه همدان
نگاهی به معماری و تاریخچه حمام قلعه

حمام قلعه یکی از بناهای عهد قاجار است که در دل بافت سنتی شهر و بازار همدان پابرجا مانده است، بنایی که مدت‌‏ها متروک بود و پس از بازسازی به یکی از جاهای دیدنی شهر همدان تبدیل شد.

این حمام را فردی به‌‏نام «حاج محمد سعید» ساخته و چون در محله‌ی قلعه قرار گرفته به این نام مشهور شده است. همدان قدیم حدود چهل محله و هر محله نیز حمام و مسجد مخصوص خود را داشت. بنا بر سنتی قدیمی، مسجدها و حمام‌‏ها نزدیک هم ساخته می‌شدند. حمام قلعه نیز در نزدیکی مسجد قلعه قرار دارد و امروزه به «حسینیه‏‌ی انصار الحسین» تغییر نام داده است.

از حمام‌های قدیمی و سنتی ایرانی فقط چند نمونه در شهر همدان باقی مانده است. از میان آن‌ها، حمام قلعه و حمام حاجی بازسازی شده و تغییر کاربری داده‌اند و مابقی در انتظار احیا و مرمت هستند.

معماری حمام

ازآنجا‌که شهر همدان در منطقه‌ی سرد و کوهستانی قرار دارد، گرم‏‌نگاه‌داشتن حمام یکی از مسائلی بود که معماران ایرانی باید چاره‌ای برایش می‌اندیشیدند. یکی از راهکارهایی که معمار حمام به کار برده ساخت بنا در حدود یک متر پایین‌تر از سطح زمین است؛ با این کار انرژی گرمایی بنا حفظ می‌شد و دسترسی به آب قنات نیز آسان‌تر می‌گشت.

تمهید دیگر برای حفظ حرارت حمام، استفاده از راهروهایی پیچ‌‏درپیچ است تا هوای گرم به‏‌آسانی از حمام خارج نشود. این کار به حفظ سلامت مردم نیز کمک می‌‏کرد؛ چراکه راهروهای پیچ‌‏درپیچ مانع می‌‏شدند که مردم به‌‏طور ناگهانی از فضای سرد بیرونی به داخل گرمابه بروند.

در حمام قلعه ،بعد از راهرو به سربینه می‌رسیم که دمایی نزدیک به دمای بیرون دارد و بعد از آن باز راهرویی قرار دارد که گرم‌‏تر است و ما را به گرمابه می‌رساند. سردر حمام آجرکاری زیبایی دارد که با گذشتن از آن به هشتی می‌رسیم و سپس راهروی هدایت‌کننده به داخل حمام قرار دارد.

حمام قلعه نیز مانند همتایانش با زاویه‌های متعدد و با به‏‌کاربردن اشکال هندسی ساخته شده است. با وجود زاویه‌پردازی‌ها، تناسب و تقارن و مرکزگرایی در بنا حفظ شده است. تاق‏‌ضربی‌ها و ستون‌‏های سنگی و گچ‌کاری‌های سقف بینه به حمام جلوه بخشیده‌اند و آن را به اثری هنری بدل کرده‌اند.

وسط بینه و زیر گنبد آن، حوضی سنگی و چندضلعی وجود دارد. نور لازم برای حمام از روزنه‏‌های سقف تأمین می‌شده و حمام در ساعت‏‌هایی فعال بوده است که نور طبیعی روز داخل آن را روشن می‌کرد. حمام دو بخش جداگانه برای استفاده‌ی خانم‌ها و آقایان داشته است.

وضعیت امروزی حمام

حمام یا سفره خانه سنتی؟
حمام یا سفره خانه سنتی؟

این حمام تا سال 1360 خورشیدی فعال بود و بعد متروک شد تا اینکه سازمان میراث فرهنگی در اوایل دهه‌ی هشتاد، آن را به مبلغ 25‌میلیون تومان از صاحبش خریداری و بازسازی را آغاز کرد.

بنا پس از مرمت‌های اساسی و تعمیر دیواره‌ها و جداره‌های خارجی و قسمت‌های داخلی به موزه‌ی مردم‌شناسی تغییر کاربری داد و از سال 1387 بازگشایی و یک سال بعد به بخش خصوصی واگذار شد تا از آن به‏‌عنوان رستوران سنتی بهره‌برداری شود.

بخش وسیعی از بنا در زیر زمین واقع شده است و همین موضوع، محافظت از آن را در برابر رطوبت با مشکلاتی روبه‏‌رو می‌کند.

موزه‌ی مردم‌شناسی، جایی برای آشنایی با زندگی همدان قدیم

موزه‌ی مردم‌شناسی همدان واقع در حمام قلعه
موزه‌ی مردم‌شناسی همدان واقع در حمام قلعه

در حمام قلعه‏ همدان، موزه‌‏ی مردم‌شناسی با کمک مجسمه‌های مومی و ابزارهای قدیمی برپا شده است تا بازدیدکنندگان بتوانند با زندگی مردم همدان قدیم آشنا شوند.

وقتی وارد حمام می‌شویم، در سربینه با صندوق‌دار مومی مواجه می‌گردیم که پای دخل نشسته است و چرتکه و دفتری پیش‌رو دارد تا هزینه‌ی حمام را از مشتریان بگیرد. در همین قسمت، ابزارهای لازم برای حمام‌کردن، مانند کیسه و سفیدآب و قدح نیز به نمایش گذاشته شده است.

پیکره‌‏های مومی با ظرافت و هنرمندی ساخته شده‌اند. این پیکره‌‏ها در بخش‌های دیگر حمام نیز کاربری هر قسمت حمام را نشان می‌دهند؛ در گرم‌‏خانه عده‌ای با گِل سرشور سرهای خود را می‌شویند و در سربینه، کار مشت‌‏ومال و بادکش نمایش داده شده است.

حمام‌های قدیمی، سازه‌‌هایی با کاربری اجتماعی

کاربری اجتماعی حمام های قدیمی
کاربری اجتماعی حمام های قدیمی

حمام‏‌های سنتی ایرانی فقط محلی برای شست‏‌وشوی تن نبودند؛ بلکه محلی برای فعالیت‏‌های اجتماعی و برقراری رابطه‌ بین مردم و برگزاری آیین‏‌ها نیز بودند. افزون بر آن، دلاک حمام کارهایی مثل مشت‏‌ومال و بادکش و حجامت را انجام می‌داد.

امروزه هر خانه حمام دارد و حمام‌های سنتی کاربری پیشین خود را از دست داده‌اند. تبدیل آن‏ها به اماکنی چون موزه‌ی مردم‌شناسی می‌تواند راهی برای آشنایی با زندگی پیشینیان باشد. در سال‏‌های اخیر، در ایام نوروز و شب یلدا، جشنواره‌هایی در موزه‏‌ی مردم‌شناسی قلعه برگزار شده است. برگزاری این جشنواره‌‏ها سبب آشتی و آشنایی بیشتر مردم با سنت‏‌ها می‏‌گردد.

حمام قلعه همدان کجاست؟

این حمام در بخش مرکزی همدان، خیابان شریعتی از محله‌ی قلعه قرار دارد. موقعیت مکانی دقیق این حمام سنتی را در زیر مشاهده می‌کنید:

پرسش‌های متداول درباره حمام قلعه

اگر پاسخ پرسش‌های خود را در موارد زیر پیدا نکردید، از طریق بخش دیدگاه‌های همین پست، سوالهایتان را با ما در میان بگذارید. ما در اولین فرصت به آنها پاسخ خواهیم داد.

چه اماکن دیدنی دیگری در نزدیکی حمام قلعه قرار دارد؟

حمام در بافت سنتی مرکز شهر قرار گرفته است. بازار سنتی همدان، مسجد جامع همدان، سایت‌موزه‌ی میدان امام و «زورخانه‌ی همه کسی» در نزدیکی آن قرار دارند.

دیرینگی حمام قلعه به چه دوره‌ای بازمی‌گردد؟

حمام مزبور در عهد قاجاریه ساخته شده است.

اشتراک گذاری
دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

قبلی
هتل های نزدیک ائل گلی تبریز کدام‌اند؟
هتل های نزدیک ائل گلی تبریز

هتل های نزدیک ائل گلی تبریز کدام‌اند؟

در بین مسافرانی که تبریز را برای سفر انتخاب می‌کنند، افرادی هستند که می‌خواهند

بعدی
هدایای تبلیغاتی یلدا برای سازمان های دولتی و خصوصی
نوشته‌های مشابه
مسابقه ایران شناسی ماهانه دستی بر ایران