جاذبه های گردشگری

بازدید از آرامگاه کوروش در پاسارگاد، یک سایت جهانی یونسکو

آرامگاه کوروش پاسارگاد
آرامگاه کوروش در پاسارگاد

آرامگاه کوروش کبیر در پاسارگاد و سایر بناهای موجود در آن به طور کلی مجموعه ای را تشکیل می دهند که یکی از میراث فرهنگی ملموس ایران است و در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شده است. زمانی که از این سایت ارزشمند و بناهای آن بازدید می‌کنید، به یاد داشته باشید که آثار تاریخی پاسارگاد، قلب ایران است و بدون آن هیچ چیزی به نام امپراتوری پارسیان، فرهنگ پارسی، هویت ایرانی، ایران و بسیاری چیزهای دیگر وجود نداشت. رویداد تاریخی سال 550 میلادی در دشت مرغاب، جایی که پاسارگاد واقع شده است، جریان تاریخ را هم برای ایرانیان و هم برای مردم دنیا تغییر داد.

به جهانگردانی که به ایران سفر می‌کنند، به شدت توصیه می‌شود که در کنار پاسارگاد توقف کنند و به این بیندیشند که چگونه کشوری توسط یک مرد شکل گرفت که بلندپروازی‌های او ارزش انسانیت و انسان را به درجه‌ای نو رساند. منظور من کوروش بزرگ است. مردی که از قوم هخامنشیان بود، مردی پارسی که گذشتگان او در جنوب و مرکز ایران مدتی طولانی یا به صورت مستقل حکومت می‌کردند و یا مادها آن‌ها را به حاکمیت منصوب می‌کردند.

پیشینه تاریخی شکل‌گیری آرامگاه کوروش در پاسارگاد و بناهای دیگر

در زمان حکومت ایشتوویگو (آستیاگ)، آخرین پادشاه مادها که مردم خود را در شمال غربی ایران کنونی سرکوب می کرد، مادها از زندگی هر روز خود بسیار ناامید بودند و هیچ چاره‌ای جز این پیدا نکرده بودند که منتظر یک منجی بمانند که بتواند آن‌ها را از این وحشیگری حاکم نجات دهد. کوروش دوم، که پادشاه انشان بود، دوباره با او در این دشت جنگید و او را شکست داد. کاری که بعد از آن انجام داد، اهمیت بیشتری داشت. او مادها و پارسیان را با هم متحد کرد. سپس، بسیاری از کشورها و گروه‌های قومی دیگر را زیر پرچم امپراتوری پارسیان، که خود پایه‌گذاری کرده بود، آورد تا در صلح با هم زندگی کنند.

کوروش، اولین شخصیت تاریخی ملقب به “کبیر”، سیستم حکومت مرکزی را در فلات ایران برای اولین بار برقرار نمود. یکی از مهم‌ترین سیاست‌هایی که او بر آن تاکید کرد، تحمل باورها، سنت‌ها و تفکرات مختلف بود. او هرگز کسی را مجبور نکرد تا آن چه را باور دارد برای همرنگ شدن با دیگران تغییر دهد. در نظام حکومتی او، گروه‌های مختلف مردم در بخش‌های مختلف (که ساتراپی نامیده می‌شد) بدون آن که فشار مذهبی یا فرهنگی و یا تبعیضی را حس کنند، در کنار هم زندگی می‌کردند.

بعد از آن که کوروش در جنگ پیروز شد، تصمیم گرفت تا در جایی که ایشتوویگو شکست خورده بود شهری بسازد و نام آن را پارسکده یا پاسارگاد، یعنی جایی که پارسیان زندگی می‌کنند، بگذارد. او شهری ساخت که در آن هنر و معماری هخامنشیان نمایان شد و باغ‌های ایرانی نیز برای اولین بار طرح‌ریزی شدند. دشت مرغاب در آن زمان که شهر پاسارگاد ساخته شد، بسیار سبزتر بود. تعداد زیادی باغ، گل و پرنده به این شهر زیبایی ویژه بخشیدند. کوروش در آن جا زندگی می‌کرد، در آن جا فرمانروایی می‌کرد و در همان جا نیز بعد از کشته شدن در یک نبرد، به خاک سپرده شد. آرامگاه کوروش در پاسارگاد مهم ترین بنای تاریخی ایران نزد کسانی است که برای پدر کشور ایران ارزش قائل هستند و به او احترام می گذارند.

او پادشاهی نبود که از تخت باشکوه خود فرمانروایی کند بدون این که بداند چه چالش‌هایی ثبات کشورش را تهدید می‌کند. او خود به شخصه در جنگ برابر هون های سفید (هپتالیان)، که بزرگترین تهدید برای ملت‌های متمدن بودند، شرکت داشت. هون های سفید از مرزهای شرقی به مردم پارس حمله کرده بودند. تا زمانی که پارسیان تحت سلطنت هخامنشیان بودند، هون ها هرگز نمی‌توانستند از این کشور عبور کنند و در بخش شرقی همیشه متوقف می‌شدند. بعدها به طور کامل به سمت اروپا رفتند. در نهایت، کوروش بزرگ در یکی از چنین جنگ‌هایی کشته شد.

بقایای آرامگاه کوروش در پاسارگاد و بناهای دیگر آن

آن چه که امروز از یک شهر زیبا و قلب یک امپراتوری به جا مانده که در بخش بزرگی از جهان حکومت می‌کرد، سازه‌های کمی است که از آن شکوه و اهمیت این شهر باستانی برای ما باقی مانده است. اگرچه پادشاهان بعدی هخامنشی شهرهای دیگری را به عنوان پایتخت خود داشتند، اما پیش از نشستن بر تخت، به پاسارگاد می‌آمدند تا به بنیان‌گذار کشور خود ادای احترام کنند و مراسم تاج‌گذاری را در آرامگاه او برگزار کنند. بازدید از آرامگاه کوروش در پاسارگاد و بازمانده کاخ های هخامنشی، شما را با نحوه شکل گیری کشور ایران، باغ های ایرانی، معماری هخامنشی، آداب و رسوم نیاکان ما و … آشنا می کند.

اسکندر که به سرزمین پارس حمله کرد، وارد پاسارگاد شد و این شهر را مانند سایر شهرهای بزرگ سرزمین پارس و تخت جمشید نابود کرد. در ابتدا، به دلیل آن که درختان بلند آرامگاه کوروش را احاطه کرده بودند، به راحتی قابل پیدا کردن نبود. بعد از آن که وی این آرامگاه را یافت و به زور وارد آن شد، کتیبه‌ای را یافت که روی آن نوشته بود:

“من کوروش هستم، که شاهنشاهی پارس را بنیاد کردم و شاه آسیا بودم. پس به این آرامگاه بر من رشک مبر.”

در نهایت آن که ارتش اسکند مقدار کمی طلا از آرامگاه دزدیدند و کاخ را به غارت بردند.

آن چه که امروز در پاسارگاد می‌توان دید عبارت است از:

  • آرامگاه کوروش بزرگ
  • کاخ شخصی (اقامتی) کورش
  • تالار عمومی کوروش
  • کاخ شرقی
  • مقبره کمبوجیه
  • تل تخت (تخت سلیمان)
  • یک کاروانسرای مظفری
  • و دیگر بناها

گفته می‌شود که ایرانیان نام این آرامگاه را به مقبره مادر سلیمان تغییر دادند تا از حمله اعراب به ایران در قرن هفتم میلادی در امان بماند. حتی نام روستایی که در نزدیکی آن قرار دارد “مادر سلیمان” است.

مختصری درباره هنر و معماری هخامنشیان

هنر و معماری که در پاسارگاد یافت شده است الهام گرفته از هنر و معماری عیلام، مصر، بابل و آشور بوده است. سبکی که آن‌ها را در کنار هم قرار داده سبکی خاص است که پارسیان به کار برده‌اند. چهره‌ها به صورت نیم‌رخ به کار رفته‌اند، نه به شکل رخ کامل. خط میخی خطی است که برای انتقال پیام‌ها و معرفی و نوشتن کتیبه‌ها استفاده می‌شد. سنگ، از مصالح ساختمانی اصلی است که در ساخت آرامگاه کورش در پاسارگاد، کف ساختمان، دروازه‌ها و ستون‌های این سایت میراث جهانی استفاده شده است. دیوارها از خشت خام و سقف‌ها از چوب ساخته شده بود.

گور دختر در جنوب شیراز
گور دختر، آرامگاه جد کورش در جنوب شیراز

خود مقبره دومین بنایی است که به این سبک در ایران باستان ساخته شده است و الهام گرفته از مقبره نیای کوروش می‌باشد که گور دختر نام دارد. گور دختر در نزدیکی پشت‌ پَر، در غرب استان فارس، واقع شده است.

کاخ اختصاصی در پاسارگاد
کاخ اختصاصی یا اقامتگاه کورش در پاسارگاد

کاخ اختصاصی کوروش در زمانی که نابود شد هنوز در دست ساخت بود و به همین دلیل از نظر تقارن کامل نشده بود. این کاخ نقشه‌ای مستطیل شکل با 30 ستون دارد و اشکال در قسمت دروازه آن حکاکی شده است.

کاخ بار عام در پاسارگاد
کاخ بار عام کورش در پاسارگاد

تالار عمومی یا کاخ بار عام کورش کبیر، کاخ بزرگ‌ترین و جادارترین ساختمان می‌باشد که برای دیدارها و مراسم رسمی از آن استفاده می‌شد. این تالار هشت ستون با پایه‌های مشکی و بدنه‌های سفید دارد که شیاری روی آن‌ها وجود ندارد اما آن قدر بلند است که تصور می‌شود شیرهای شاخداری که شکل آن‌ها روی سرستون‌های سنگی وجود دارد، آن را تزئین کرده و ساخته‌اند.

کاخ شرقی به عنوان اولین بنایی شناخته می‌شود که در قسمت شرقی شهر باستانی پاسارگاد ساخته شده است، جایی که مقامات رسمی برای دیدار پادشاه می‌آمدند. از این سازه مقدار کمی به جا مانده است اما سنگ‌نگاره مرد بالدار هنوز در این کاخ پابرجا است. در گذشته در بالای این تخت سنگ کتیبه‌ای وجود داشته که کوروش در آن خود را معرفی کرده بود، اما امروز از آن جا برده شده است.

آن چه که امروز به عنوان آرامگاه کمبوجیه شناخته می‌شود، یکی از سه بنایی از این دسته است که به بهترین شکل نگه داشته شده و شبیه به بنای کعبه زرتشت در نقش رستم، نزدیک به تخت جمشید است . امروزه تنها یک دیوار از این بنا به جا مانده و به نام “زندان سلیمان” شناخته می‌شود.

ویرانه تل تخت در پاسارگاد
ویرانه تل تخت در بالای تپه ای در پاسارگاد

تل تخت (تخت سلیمان) بنایی بزرگ در بالای تپه‌ای است که مشرف به شهر باستانی پاسارگاد است. این بنا سطحی تخت مانند و محکم است که بلوک‌های سنگی بسیار بزرگ ساخته شده که روی هم قرار گرفته‌اند و با گیره‌های فلزی به هم متصل شده‌اند. این بنا توسط کوروش بزرگ ساخته شد. سپس، داریوش بزرگ یک بخش آجر ساخت به این بنای بزرگ اضافه کرد که اگر به بالای تل تخت پاسارگاد برویم، قابل مشاهده است.

کاروانسرای مظفری در قرن چهاردهم میلادی با استفاده از تخته سنگ‌هایی ساخته شد که از کا‌خ‌ های به شدت آسیب دیده کوروش به جا مانده بودند. کف ناهموار زمین و دیوارهای این کاروانسرا کاملاً نشان می‌دهد که مصالح به کار رفته برای این بنا ساخته نشده بودند.

اهمیت پاسارگاد در حال حاضر

آن چه که پاسارگاد را به بنایی برای همه زمان‌ها و همه ایرانیان تبدیل کرده، این حقیقت انکارناپذیر است که بدون کوروش بزرگ، هیچ سرزمین و کشوری به نام ایران وجود نداشت و ما در مورد کشوری به نام ایران سخن نمی‌گفتیم. او به نوبه خود معمار این کشور بود. او نقشه خود را داشت تا با ایده‌آل‌های خود یک ملت بسازد – ایده‌آل‌هایی که هیچ‌گاه تحقق پیدا نکرد و ایران با فراز و نشیب‌هایی روبه‌رو شد که سرنوشت آن را تغییر داد. انگیزه و عشق او برای حکومت انسانی قدرتمند هنوز مورد احترام بسیاری است و حتی دلیلی برای دلتنگی بسیاری از افراد است.

درباره کورش کبیر بیشتر بخوانید!

امروز آرامگاه کوروش در پاسارگاد و آثار تاریخی به جا مانده در این سایت، یک جاذبه گردشگری برای همه جهانیان و یک بنای مهم برای ما ایرانیان است که به ما یادآوری می کند چگونه صاحب یک کشور و یک ملت شدیم.

برای خواندن مطالب مشابه، به فهرست میراث فرهنگی ملموس ایران در یونسکو مراجعه کنید!

رحمان محرابی

رحمان محرابی بنیانگذار و پژوهشگر اصلی وب سایت "دستی بر ایران" است. او با بیش از 20 سال سابقه در زمینه گردشگری و ایرانگردی، دانسته ها و تجربیاتش را در این وب سایت در اختیار علاقمندان می گذارد.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا