جاذبه های گردشگری

پیشینه بنای سرای معین التجار و نقش آن در توسعه شهر اهواز

جاذبه های تاریخی اهواز: سرای معین التجار

اهواز یکی از کلان شهرهای ایران است که به شهر شب ها شهرت دارد. این شهر زیبا در سال ۱۳۰۳ خورشیدی به عنوان مرکز استان خوزستان انتخاب شد. اهواز به پل های خود معروف است، اما بیشتر بناهای تاریخی آن دچار تخریب شده اند. یکی از بناهای آن که نقش موثری در رونق گرفتن شهر داشت، به نام سرای معین التجار اهواز هنوز پابرجاست.

گاهی اوقات سرای معین التجار را با کاخی به اسم شیخ خزعل اشتباه می گیرند، در حالی که این ها دو بنای متفاوت در شهر اهواز هستند.

تاریخچه سرای معین التجار اهواز

تا پیش از دوره قاجار، اهواز شهری متروکه بود. با اینکه این شهر، رودخانه ای مثل کارون دارد که مرکز تجارت بین ایران و سایر کشورها است، اما در آن زمان شهری مثل شوشتر، به عنوان مرکز استان خوزستان انتخاب شده بود. سرانجام، برای توسعه اقتصادی شهر اهواز، در دوره قاجاریه و زمان سلطنت ناصرالدین شاه قاجار، سرای معین التجار در اهواز بنا شد.

این سرا توسط بازرگانی سرشناس به نام حاج محمد تقی معین التجار و با همکاری محمد حسن خان سعدالدوله در ساحل کارون بنا شد. با ساخت این سرا، تجارت در اهواز رونق گرفت. معین التجار شرکتی به نام شرکت ناصری در این سرا به راه انداخت. این شرکت برای کشتیرانی در کارون تاسیس شد.

اهواز دو قسمت دارد که به نام های اهواز جدید و قدیم خوانده می شوند. بخش جدید یا امروزی آن همان جایی است که شرکت ناصری در آن تاسیس گردید. معین التجار که شخصی خیر و ثروتمند بود، مجموعه ای از سازه ها را در اهواز (بندر ناصری آن زمان) بنا کرد. از جمله آنها می توان به حمام، بازار، باغ و مسجد اشاره کرد.

اقدامات معین التجار در راستای حمایت داخلی بی شمار است که ذکر آن در این مجال نمی گنجد، ولی ذکر این دو نکته ضروری است که وی اصالتا بوشهری و نماینده مردم بوشهر در مجلس بود. او به دلیل اقدامات بسیارش، ملقب به پدر معنوی خلیج فارس شده بود.

کاربری و نقش تجاری سرای معین التجار در گذشته

نورپردازی سرای معین التجار
نمای سرای معین التجار با نورپردازی در شب

از آنجا که رودخانه کارون تا انتها غیرقابل کشتیرانی است، بارهای کشتی ها در این سرا تخلیه می شدند. در واقع، کالاها از خرمشهر تا بندرگاه اهواز منتقل می شدند. سپس، با واگن هایی که به اسب ها متصل بود، آنها را تا بستر غیر سنگی رودخانه حمل می کردند.

از سال ۱۳۰۷ تا ۱۳۳۲، به مدت ۲۵ سال بارهای تجاری در این سرا تخلیه می شدند. حدود ۲۱ کشتی بارهای خود را در معین التجار تخلیه می کردند. سپس، کشتی های حامل بار به شوشتر منتقل می شدند.

بعد از اینکه سرای معین التجار کاربرد خود را به عنوان محل ترخیص کالا از دست داد، به کاروانسرا تبدیل شد. تبدیل آن به کاروانسرا از سال ۵۷ به بعد یعنی پس از انقلاب و جنگ تحمیلی اتفاق افتاد. در این زمان، اهواز پرجمعیت ترین شهر خوزستان به شمار می رفت.

در سال ۱۳۷۴ خورشیدی، ستون ها و سقف سرای معین التجار، بر اثر آتش سوزی، آسیب شدیدی دیدند. در سال های اخیر، از این سرا به عنوان انبار استفاده می شود، اما سعی بر این است که آن را مرمت کرده و دوباره کاربرد اصلی آن را برگردانند. در بیستم آبان ۱۳۷۷ معین التجار، در ردیف آثار ملی ایران قرار گرفت.

سبک معماری و خصوصیات سرای معین التجار اهواز

داخل حیاط سرای معین التجار اهواز

سرای معین التجار که به صورت بنای دو طبقه ساخته شده است، دارای آجرکاری ساده و زیبایی است. همچنین، تاق بری ها و طرح های اسلامی روی دیوارها و ستون بزرگ آن بی بدیل هستند.

از بالای طبقه دوم این بنا، ساباط های اهواز به خوبی قابل مشاهده اند. ساباط های اهواز کوچه های سقف داری در این شهر هستند که زیبایی خاصی به آن بخشیده اند. همچنین، این سرا چشم اندازی به پل سفید نیز دارد.

در مرکز این کاروانسرا باغی وجود داشت که امروزه به جز چند درخت چیزی از آن باقی نمانده است. داخل این سرا درخت کناری وجود دارد که به دلیل زیبایی و بی نظیر بودنش، به درخت مقدس معروف شده است.

این کاروانسرا به نورپردازی داخلی خود معروف است. این نور پردازی ها باعث شده است در تاریکی شب به زیبایی جلوه کند.

وضعیت کنونی این جاذبه برای بازدید گردشگران

متاسفانه بیشتر بناهای اهواز دچار تخریب شده اند و سرای معین التجار نیز هم اکنون برای بازدید مناسب نیست. به نظر می رسد تدابیری اندیشیده شده تا در آینده این سرا به عنوان بازارچه موقت صنایع دستی مورد استفاده قرار گیرد.

اگر در آینده قصد دارید با تورهای داخلی یا به صورت شخصی به اهواز سفر کنید، می توانید سرای معین التجار را از دور تماشا کنید. امیدواریم که در آینده نزدیک، معین التجار مرمت و درب آن به روی شما باز شود.

تیم تولید محتوا

تیم تولید محتوا در "دستی بر ایران" از یک گروه پژوهشگر، نویسنده، مترجم و ویراستارانی تشکیل شده است که برای شما محتوای اریجینال تولید می کنند. آنها دوره های لازم را گذرانده اند تا بتوانند به گونه ای حرفه ای اطلاعات مورد نیاز "گردشگری آگاهانه" و "گردشگری مسئولانه" را برای شما تهیه نمایند.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا