جاذبه های گردشگری

حمام خان سنندج؛ پیشینه و معماری این اثر قاجاری

آشنایی با حمام خان سنندج
آشنایی با حمام خان سنندج

حمام خان سنندج یا «حمام پیر ظهیری» مجاور مسجد داروغه، در ضلع شمالی بازار سرپوشیده‌ی سنندج و در بافت قدیمی و مرکزی شهر قرار دارد. در واقع، در بافت قدیمی شهر سنندج محلات متعددی وجود دارند که هر کدام دارای حمام‌های مخصوصی هستند. حمام خان سنندج در سال ۱۳۷۸ خورشیدی در فهرست آثار ملی ایران قرار گرفت.

دیرینگی ساخت حمام خان سنندج

با توجه به سنگ‌نوشته‌ای که در این حمام وجود دارد، دوره‌ی ساخت آن به زمان حاکمیت «امان الله خان اردلان»، والی کردستان، بازمی‌گردد. بر طبق این سنگ‌نوشته، ساخت این بنا در سال 1184 خورشیدی به پایان رسیده است.

سپس، در سال ۱۲۹۵ خورشیدی، عموی ناصرالدین شاه، فرهاد میرزای معتمد الدوله، در زمان حکومت خود این بنا را مرمت و بازسازی نمود. در طی این مرمت، تزئینات آهک موجود در بنای مزبور تجدید شد. وجود کتیبه‌هایی در ضلع شمالی و جنوبیِ سکوهای سربینه این حمام که تاریخ ۶۹۴ هجری قمری روی آن‌ها حک شده است، گواهی بر این ادعاست.

از آن‌جا که مالکیت این حمام در دوره‌های بعد به شخصی به نام «ظهیری» تعلق می‌گیرد، با عنوان حمام پیر ظهیری نیز شناخته می‌شود. حمام مزبور در سال ۱۳۷۷ خورشیدی به اداره کل میراث فرهنگی واگذار گردید و یک سال بعد مورد مرمت و بازسازی قرار گرفت.

ویژگی‌ها و سبک معماری

این حمام با استفاده از مصالح مختلفی از قبیل سنگ، آجر و آهک و ملات آبی به طور گسترده ساخته شده است. بنای مزبور، همانند تمامی حمام‌های قدیمی دارای بخش‌های اصلی زیر است:

  • سردر ورودی، هشتی، سربینه (حمام سرد)، میان در، بینه (حمام گرم)، خزینه، خلوتی، سرویس‌های بهداشتی، آب‌انبار اضافی و تون (محلی در زیر خزینه‌ی آب گرم حمام برای سوزاندن سوخت).

قسمت میان دَر، یا میان رو این حمام همان قسمتی است که حمام سرد یا سربینه را به حمام گرم یا بینه متصل می‌کند.

معماری زیبای حمام خان سنندج
معماری زیبای حمام خان سنندج

این بنای تاریخی دارای حوض‌ها و یا آب‌نماهای زیبایی است که با استفاده از آب قنات پر آب می‌گردند. این حوض‌ها موجب می‌شوند که حمام از جلوه‌ای زیبا برخوردار شود. تعداد این آب‌نماها در بخش ‌های مختلف، متفاوت است که در زیر به شرح آن‌ها می‌پردازیم:

  • بخش سربینه یا حمام سرد: دارای سه آب‌نما
  • بخش بینه یا حمام گرم: دو آب‌نما
  • هر کدام از خلوتی‌ها دارای آب‌نمایی در کف
  • در طی مرمت این بنا، دو آب‌نما از سکوهای آن نیز کشف شدند. شواهد موجود نشان از آن دارند که این آب‌نماها در دوره‌ی «امین التجار» پر شده‌اند.

استفاده از سنگ مرمر در کف و سنگ تیشه‌ای منطقه، در ِازاره و درپوش سربینه، از خصوصیات ویژه‌ی این بنا به شمار می‌آید. علاوه بر آن، سقف بنای مزبور، ترکیبی از تاق و گنبد است که به استحکام و ایستایی آن افزوده است.

یکی دیگر از ویژگی‌های متمایزکننده‌ی حمام خان سنندج نسبت به سایر حمام‌های عمومی، وجود مجسمه‌های افرادی از اصناف متفاوت است. به عنوان مثال:

  • مجسمه خان، مجسمه بزاز، پهلوان، حجره دار، میرزا و…

قسمت ورودی حمام مزبور چند پله به طرف پایین دارد که با پایین رفتن از آن‌ها در چوبی کوچکی مشاهده می‌شود. چهارچوب آجری در این حمام کوتاه است و افراد برای ورود به آن باید سر خود را خم کنند.

با عبور از این در چوبی، قسمتی مشاهده می‌شود که در گذشته شخصی به عنوان «دخل‌دار» در آن‌جا حضور می‌یافت. در این قسمت روی میز دخل‌دار، کاسه‌ای سیمگون قرار دارد که اشخاص هنگام وارد شدن به حمام مزد او را به داخل آن می‌انداختند.

امروزه بخش کوچکی از این حمام پس از مرمت‌های طولانی به بخش خصوصی واگذار شده است و به عنوان سفره‌خانه کاربرد دارد.

آدرس حمام خان سنندج

مسیرهای دسترسی مختلفی برای بازدید از این حمام وجود دارند که در زیر به شرح برخی از آن‌ها می‌پردازیم:

  • دسترسی از طریق خیابان‌های انقلاب و طالقانی
  • دسترسی از راه میدان انقلاب
  • دسترسی از طریق خیابان چهار باغ و کوچه‌های پشت بازار
  • دسترسی از طریق شمال میدان سنندج

تزیینات حمام

تزئینات حمام خان سنندج
تزئینات حمام خان سنندج

قسمت‌های مختلف این حمام دارای تزئینات منحصربه‌فردی است که بر زیبایی آن می‌افزاید. برای مثال، بر روی دیوارهای حمام مزبور نقوشی از طرح طاووس، گل و گیاه، نقش‌های حیوانی و انسانی و نقش پرندگان به چشم می‌خورند. استفاده از این نقوش در دوران قاجار رواج بسیاری داشته است که همین گواهی بر متعلق بودن حمام به این دوره به شمار می‌آید.

در قسمت سربینه‌ی این حمام و در سقف آن نقش چهار طاووس و نقش‌های انسان و پرنده وجود دارند که زیبایی آن را دو چندان کرده‌اند. حاشیه‌ی این نقوش و طرح‌های اسلیمی با استفاده از اشکال هندسی زینت یافته‌اند که موجب می‌شود بیننده تصور کند این نقوش داخل قابی قرار گرفته‌اند.

بازدید از حمام خان سنندج را در برنامه سفر بگنجانید

حمام خان سنندج از بناهای زیبایی است که به دلیل ویژگی‌های منحصربه‌فرد خود، مورد توجه گردشگران قرار دارد. دستی بر ایران از شما دعوت می‌کند ضمن رعایت اصول گردشگری مسئولانه از این اثر تاریخی و سایر جاذبه‌های گردشگری سنندج بازدید نمایید.

تیم تولید محتوا

تیم تولید محتوا در "دستی بر ایران" از یک گروه پژوهشگر، نویسنده، مترجم و ویراستارانی تشکیل شده است که برای شما محتوای اریجینال تولید می کنند. آنها دوره های لازم را گذرانده اند تا بتوانند به گونه ای حرفه ای اطلاعات مورد نیاز "گردشگری آگاهانه" و "گردشگری مسئولانه" را برای شما تهیه نمایند.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

دکمه بازگشت به بالا