جاذبه های گردشگری

مصلای تاریخی سبزوار؛ یادگاری از دوره سربداران

با مصلای تاریخی سبزوار بیشتر آشنا شوید
با مصلای تاریخی سبزوار بیشتر آشنا شوید

مصلای تاریخی سبزوار، واقع در استان خراسان رضوی، که محل برگزاری نمازهای جمعه و اعیاد می باشد، در خیابان نظام الملک (شهدا) این شهر قرار دارد. دیرینگی ساخت این بنا به درستی مشخص نیست. عده ای آن را به دوره سربداران نسبت می دهند. با این وجود، سبک معماری آن کمی مشابه بناهای دوره صفویه است.

هم اکنون، بنای مزبور در داخل محوطه ای حصارکشی شده قرار دارد. چنین به نظر می رسد که این بنا قرار است تغییر کاربری دهد و به یک مجموعه فرهنگی-تفریحی مبدل گردد. این اثر تاریخی در سال ۱۳۵۵ خورشیدی، به ثبت ملی ایران درآمده است.

ویژگی های مصلای تاریخی سبزوار

ساختمان مزبور که دارای زیربنایی در حدود ۲۴۲ متر می باشد، در زمینی به مساحت یک هکتار قرار گرفته است و دارای دیوارچینی کوتاه می باشد. این ساختمان آجری شامل ۴ تاق اصلی (فضای مرکزی) با گنبدی زیبا بر فراز آنها است که ایوانی بزرگ نیز در مقابل آن مشاهده می شود. در طرفین ایوان عناصر معماری به صورت برج های نیمه استوانه ای نقش پشتیبان را برای پایه های طرفین ایوان ایفا می کنند و از رانش دیوارهای این قسمت جلوگیری به عمل می آورند.

علاوه بر آن، فضای میانی چهار تاقی انتهای ایوان نیز دارای گنبدی بلند است که به وسیله آجرهای خفته و راسته پوشش یافته است. همچنین، در قسمت شمالی این بنا سردری وجود دارد که بلندی آن حدود ۱۵ متر است.

بنای مزبور به وسیله کاشی های معرق و تزئینات گچی به شیوه زیبایی مزین گشته است. همچنین، بر روی ایوان ها و پایه های این ساختمان کتیبه هایی نیز به چشم می خورند. در قسمت شمال غربی ساختمان مزبور، پلکانی آجری و مدور وجود دارد که به پشت بام راه می یابد.

با ورود به داخل مصلای تاریخی سبزوار، سقف دارای تاق ضربی جناغی مصلی خودنمایی می کند که در ارتفاع ۱۱ متر از سطح زمین قرار گرفته است. قسمتی از این سقف با استفاده از رسمی بندی تزیین شده است و مشابه سقف مقبره ارسلان جاذب در سنگ بست مشهد دارای ظرافت و مهارت هنری می باشد. علاوه بر آن، این نوع رسمی بندی در سقف بناهای مشهوری همچون مسجد ماراندیز شور در نزدیکی بجستان و مقبره سید ناصر در قریه چشم (چشام) نیز مشاهده می شود.

علاوه بر آن، پشت بام این ساختمان دارای پشت بند می باشد که سبب استحکام تاق ضربی جناغی سقف می شود. این سبک معماری از اصول معماری قدیم در ایران به شمار می رود. پشت بندهای معلق که از زمان روم و یونان به کار گرفته می شدند، در واقع تکیه گاهی هستند که بار سقف های تاق دار را تحمل می کنند.

کاربری مصلا در گذشته و حال

جاذبه های تاریخی سبزوار: مصلا
جاذبه های سبزوار: مصلای تاریخی سبزوار

همانطور که در بالا اشاره شد، عده ای از صاحب نظران این مصلا را متعلق به دوره سربداران می پندارند. نهضت سربداران در واقع بزرگترین جنبش های ملی و مذهبی شیعیان علیه ستم فرمانروایان مغول بوده است. این جنبش نهایتا در قرن چهاردهم میلادی به تشکیل نخستین حکومت شیعه دوازده امامی در ایران و استان خراسان رضوی منجر می شود. با وجود اینکه این جنبش نوعی قیام محلی بود و دوام زیادی نداشت، اما در تاریخ ایران اهمیت به خصوصی دارد.

گفته می شود که این مصلا در گذشته به عنوان خانقاه چند تن از بزرگان سربداریه کاربرد داشته است. در این مکان، شیخ خلیفه سربدار که خلیفه ای مازندرانی و بنیان گذار لشکر و جنبش سربداران بود، به دست ایلخانان مغولان به دار آویخته می شود. همچنین، عده ای از پیروان سربداریه نیز در داخل آن مدفون شده اند. همین موضوع متعلق بودن آن را به دوره سربداران تا حدودی به اثبات می رساند.

در سال های اخیر، این مصلا به عنوان جایگاهی جهت برگزاری نماز در اعیاد بزرگ و برگزاری نماز استسقاء (نماز باران) مورد استفاده قرار می گرفت. در واقع، ساختمان مزبور اولین مصلا در ایران است که در آن نماز جمعه برگزار کرده اند. هم اکنون، این ساختمان کاربری خود را به عنوان مصلا از دست داده و به موزه ای موسوم به موزه نماز مبدل گشته است.

نمایی از مصلای تاریخی سبزوار
نمایی از مصلای تاریخی سبزوار

تاکنون، میراث فرهنگی هیچگونه مرمت اساسی بر روی مصلای تاریخی سبزوار انجام نداده است. تنها اقدام موثر در این راستا بستن و جوشکاری درب ورودی به پشت بام می باشد.

حتما از مصلای تاریخی سبزوار دیدن کنید

مصلای تاریخی سبزوار جزو آن دسته از بناهایی است که با وجود تزیینات زیبای خود شهرت بسیار دارد. این ساختمان که هم اکنون به عنوان موزه استفاده می شود، هر ساله گردشگران زیادی را به سمت خود می کشاند. در واقع، بازدید از ساختمان مزبور زیبایی های معماری ایرانی را در معرض نمایش می گذارد.

چنانچه با تورهای داخلی یا به صورت شخصی عازم سبزوار می باشید، بازدید از این مصلای زیبا را از دست ندهید. “دستی بر ایران” که جاذبه های گردشگری سبزوار را معرفی نموده است، توصیه می کند که از مصلای تاریخی سبزوار نیز دیدن کنید. علاوه بر آن، چنانچه با هدف گردشگری میراث فرهنگی مسافرت خود را آغاز کرده اید، بازدید از این اثر تاریخی می تواند یادآور دوران سخت تهاجم بیگانگان به وطن مان باشد.

تیم تولید محتوا

تیم تولید محتوا در "دستی بر ایران" از یک گروه پژوهشگر، نویسنده، مترجم و ویراستارانی تشکیل شده است که برای شما محتوای اریجینال تولید می کنند. آنها دوره های لازم را گذرانده اند تا بتوانند به گونه ای حرفه ای اطلاعات مورد نیاز "گردشگری آگاهانه" و "گردشگری مسئولانه" را برای شما تهیه نمایند.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

دکمه بازگشت به بالا