جاذبه های گردشگری

محوطه میراث جهانی بیستون، میراث جهانی یونسکو در غرب ایران

کتیبه داریوش در محوطه میراث جهانی بیستون
سنگ نگاره و سنگ نبشته داریوش بزرگ در محوطه میراث جهانی بیستون

محوطه میراث جهانی بیستون یکی از مهم‌ترین جاذبه‌های تاریخی ایران است. این محوطه نام خود را از کوهی به همین نام گرفته است که کوهی نسبتاً عمودی است و بیستون نیز در همانجا قرار دارد. غاری ماقبل تاریخی در این منطقه به نام “غار شکارچیان” نشان می‌دهد که این مکان از 40,000 سال پیش، پناهگاهی برای انسان بوده است. جاده تجاری قدیمی بین بازرگانان ایرانی و بین‌النهرینی از درّه‌ای می‌گذشته که جلوی این کوه قرار دارد. در این منطقه بقایایی از مادها، هخامنشیان، ساسانیان، ایلخانیان و صفویان وجود دارد که قرن‌های بعد به وجود آمده بودند. در این مطلب به بررسی این مکان ثبت شده در فهرست جهانی یونسکو می‌پردازیم.

نقش برجسته و کتیبه داریوش بزرگ در محوطه میراث جهانی بیستون

پس از مرگ کوروش بزرگ، بنیان‌گذار امپراتوری پارسیان و سلسله هخامنشیان، در امپراتوری پارسیان وضعیت بحرانی پدید آمد و کسی نمی‌دانست که پسر او کیست تا بر تخت پادشاهی بنشیند. در چنین زمان حساسی، افرادی به دروغ مدعی شدند که کمبوجیه، پسر کوروش، هستند. زمانی که داریوش اول و دیگر بزرگان هخامنشی متوجه توطئه‌های مدعیان شدند، تصمیم گرفتند تا اقدام آن‌ها را متوقف کنند، کشور را نجات دهند و نظم و قانون را به کشور بازگردانند. به همین دلیل، در دوره‌ای تقریباً کمتر از دو سال، داریوش دوم این دروغگویان را سرکوب کرد و دستور داد حقیقت را روی کاغذی از پوست و تکه‌ای سفال بنویسند تا در همه جا پخش شود و سپس آن را روی کوه بیستون حکاکی کردند که امروزه بخشی از محوطه میراث جهانی بیستون می باشد.

این کتیبه بزرگ نوشته شده با خط میخی روی کوه بیستون حکاکی شده است و بزرگ‌ترین سنگ نبشته جهان است که داریوش بزرگ دستور نوشتن آن در این مکان را داده است. این کتیبه توضیح می‌دهد که هویت واقعی این افراد چه بوده است، از کجا آمده بودند، وانمود می‌کردند چه کسانی هستند و چگونه دستگیر شدند. نقش برجسته‌ای که در آن جا وجود دارد نیز داستان را در یک صحنه نشان می‌دهد که در آن 9 آشوبگر به یکدیگر به صورت ردیفی غل و زنجیر شده‌اند و یک مغ، یا همان عابد، به نام گوماتا (گئومات) زیر پای داریوش قرار دارد.

رمزگشایی از کتیبه معروف در محوطه میراث جهانی بیستون، نقش بسیار زیادی در درک نوشتار به خط میخی و همچنین درک تمدن‌های قدیمی داشته است. در همین راستا، این کتیبه را می‌توان با سنگ رزتا در مصر مقایسه کرد.

بناهای تاریخی دیگر در محوطه تاریخی بیستون

مهم‌ترین بناهای دیگر این منطقه و بقایای تاریخی آن عبارتند از:

  • غار شکارچیان: غاری به جا مانده از دوران نئاندرتال‌ ها، یعنی از حدود 40,000 سال پیش،
  • آثار باقی مانده از مادها: دژی که قدمت آن به قرن هشتم یا هفتم پیش از میلاد بازمی‌گردد و در دامنه کوه نزدیک به کتیبه بیستون قرار دارد، ایوانی متعلق به مادها زیر نقش برجسته داریوش وجود دارد که به احتمال زیاد برای نیایش یک تمثال بوده است،
  • آثار باقی مانده از هخامنشیان: جاده‌ای شاهنشاهی که در دوران داریوش بزرگ ساخته شد و از شوش تا سارد گسترش یافته بود و از محوطه میراث جهانی بیستون نیز عبور می‌کرد،

مجسمه هرکول در محوطه میراث جهانی بیستون

  • آثار باقی مانده از سلوکی‌ها: مجسمه‌ای از هرکول با موهای فر که جلوی یک درخت زیتون دراز کشیده است،
نقش برجسته گودرز دوم و نقش برجسته مهرداد دوم در محوطه تاریخی بیستون
نقش برجسته پادشاهان اشکانی در محوطه تاریخی بیستون
  • آثار باقی مانده از پارت‌ها: این آثار شامل بقایای شهر پارت‌ها، نقش برجسته گودرز دوم و نقش برجسته مهرداد دوم، مکانی برای نیایش، نقش برجسته شاه بلاش و … می‌شود،
  • آثار باقی مانده از ساسانیان: کاخ بیستون، که گفته می‌شود کاخ خسرو دوم بوده است، سنگ‌های حکاکی شده، فرهاد تراش (منطقه‌ای مستطیلی شکل در پای کوه که به شکل عمودی برش خورده و به احتمال زیاد می‌خواستند نقش برجسته‌هایی در آن شکل دهند اما کامل نشده است)،
  • کاروانسرای ایلخانی: سنگ، آجر و ملات به شکل دیوارهای نیمه ساخته و طاق‌ها در پایین شیب کوه و نزدیک به کتیبه، و

سنگ نگاره میترداد کتیبه شیخ علی خان زنگنه در محوطه تاریخی بیستون

  • آثار باقی مانده از صفویان: کاروانسرایی که هنوز در محوطه میراث جهانی بیستون پابرجاست و پیاده فاصله کمی با کتیبه دارد، کتیبه‌ای از شیخ علی خان زنگنه که متنی اهدایی است.

محوطه میراث جهانی بیستون از جاذبه های گردشگری بسیار دیدنی در غرب ایران است که بازدید از آن به همگان توصیه می شود.

برای خواندن مطالب مشابه، به فهرست میراث فرهنگی ملموس ایران در یونسکو مراجعه کنید!

رحمان محرابی

رحمان محرابی بنیانگذار و پژوهشگر اصلی وب سایت "دستی بر ایران" است. او با بیش از 20 سال سابقه در زمینه گردشگری و ایرانگردی، دانسته ها و تجربیاتش را در این وب سایت در اختیار علاقمندان می گذارد.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا