جاذبه های گردشگری

سر در باغ ملی تهران را بیشتر بشناسیم

مروری بر تاریخچه سر در باغ ملی تهران
مروری بر تاریخچه سر در باغ ملی تهران

سر در باغ ملی تهران که در طی دهه‌های طولانی، نماد شهر تهران به شمار می‌آمد، مجموعه‌ای ارزشمند در میدان مشق تهران است. در گذشته و پیش از ساخت برج آزادی، این سر در، به عنوان نماد پایتخت شناخته می‌شد. بنابراین، از اهمیت زیادی برخوردار است.

بنای مزبور، در نزدیکی میدان امام خمینی پایتخت قرار دارد. این اثر تاریخی در سال ۱۳۷۶ خورشیدی به ثبت ملی ایران درآمد.

دیرینگی ساخت سر در باغ ملی تهران

میدان توپخانه‌ی تهران از ابتدای دوره‌ی قاجار تا میانه‌ی آن، به عنوان میدان مشق و اسب‌دوانی شهرت داشت. این میدان، در زمان وقوع جنگ جهانی میان ایران و روسیه در سال ۱۸۰۷ میلادی، میدانی مستطیل شکل و محصور بود. وزیر جنگ، میرزا محمد خان سپهسالار، در سال ۱۸۶۲ میلادی تصمیم گرفت این میدان را توسعه بدهد.

سپس، در سال ۱۸۷۹ میلادی، نیرویی به عنوان «بریگارد قزاق» در این میدان شکل گرفت و قسمتی از آن به احداث عمارت قزاقخانه اختصاص یافت. این امر سبب شد که میدان مزبور به یکی از مراکز نظامی پایتخت و مقر اصلی نیروهای قزاق تبدیل شود. در آن دوران، سر در دیگری به نام «ناصری» نیز در گوشه‌ی جنوب شرقی میدان وجود داشت.

میدان مشق با ویژگی‌های نا‌مبرده، در دوره‌ی سردار سپهیِ رضاخان، مطابق با یک طرح ساماندهی عمومی مورد توجه او قرار گرفت. سپس، او در کودتای 3 اسفند 1299 خورشیدی (۲۲ فوریه ۱۹۲۱ میلادی)، از میدان مزبور و قزاقخانه موجود در آن به عنوان مرکز اصلی هدایت عملیات کودتا بهره برد.

پس از آن، به علت پیروزی کودتا تصمیم گرفت سر در ناصری را در این میدان تخریب و به جای آن سر در دیگری بنا کند. سر در جدید، با عنوان سر در میدان مشق، شهرت یافت که مطابق با رسوم آن دوران، نقاره‌خانه‌ای نیز برای آن تعبیه شد. رضاخان در نظر داشت با انتقال نقاره‌خانه به سر در میدان، مرکزیت قدرت را از ارگ حکومتی به این میدان منتقل کند.

در سال ۱۹۲۷ میلادی، متصدیان بلدیه در محل میدان مشق، یک پارک شهری ایجاد کردند و آن را باغ ملی نامیدند. این نامگذاری سبب شد نام میدان نیز از میدان مشق به «میدان باغ ملی» تغییر کند. به تبع آن، سر در موجود در آن با عنوان سر در باغ ملی شهرت یافت.

سر در باغ ملی تهران در قدیم
سر در باغ ملی تهران در قدیم

پس از گذشت مدت کوتاهی از ایجاد پارک، محوطه‌ی میدان به دلیل جذابیت خود، جهت احداث ساختمان‌های اداری استفاده شد. بدین ترتیب، ساختمان‌های زیادی در این میدان بنا شدند که برخی از آن‌ها عبارتند از:

  • ساختمان شرکت نفت ایران و انگلیس، ساختمان اداره پست بلدیه، موسسه شیر و خورشید، اداره ثبت اسناد و املاک کشور، هنرستان بانوان، بانک پهلوی، موزه ایران باستان، کتابخانه ملی؛ عمارت نظمیه و…

ویژگی‌ها و سبک معماری

سر در باغ ملی تهران، نسبت به سر درهای دارالخلافه قاجاری، تفاوت زیادی دارد و بیشتر متاثر از نمونه‌های خارجی می‌باشد. این سر در با وجود شباهت به دروازه‌های اسبق حصار ناصری تهران، بیشترین تاثیر را از نمونه‌های غربی و نمونه‌ی روسی تاق نصرت گرفته است. بررسی‌ها نشان می‌دهند که سر در مزبور به بنای «دروازه سرخ» در روسیه شباهت بسیار دارد.

دروازه سرخ، در واقع نمادی از «نبرد پولتاوا» در سال ۱۷۰۹ میلادی محسوب می‌شود و روی آن تزیینات برجسته‌ی سفید اجرا شده است. بنای مزبور، همچنین سر ستون‌هایی به رنگ طلایی دارد که روی آنها پانزده نقاشی از تبارهای روسیه، نشان‌های ولایت روسیه و… وجود دارند.

سر در باغ ملی نیز که با استفاده از مصالحی همچون سنگ، آجر، چوب، آهن و برنز بنا شده است، یک گذرگاه در مرکز و دو پیاده‌رو در طرفین خود دارد. در نمای خارجی این سر در، تزییناتی مشاهده می‌شوند که عبارتند از:

  • اشعاری از ندیم الملک، نقوش کاشی‌کاری شده با نقش دو شیر که تاجی را در میان گرفته‌اند، پلنگ، شیر و خورشید، تیربار و گلوله‌های توپ.
کاشی کاری های سر در باغ ملی تهران
کاشی کاری های سر در باغ ملی تهران

در نمای داخلی نیز نقوش دیگری وجود دارند که به شرح زیر هستند:

  • صحنه تسخیر تهران در کودتای ۱۹۲۱ میلادی در نزدیکی دروازه و برج و باروی تهران، نگاره تمام قد سربازان لژیون قزاق، مسلسل و نقوش فرشته پیروزی، با اقتباس از حجاری‌های تاق بستان.

این سر در، دارای سه در با دروازه‌های چدنی است که استاد محمد علی کرمانی آنها را در «قورخانه تهران» ساخته است. هر کدام از درها چند تُن وزن دارند و همگی با سبک ریخته‌گری آماده شده‌اند.

بر روی این درها تزییناتی از نقوش تجریدی (نقش اژدها) و نقش پرنده خیالی (هما) به چشم می‌خورد. در گذشته، نقش فلزی نیم‌تنه رضاخان در قسمت فوقانی درها وجود داشت که امروزه اثری از آن نیست.

حتما از سر در باغ ملی تهران دیدن کنید

تصویری قدیمی از سر در باغ ملی
تصویری قدیمی از سر در باغ ملی

سر در باغ ملی تهران بنایی قدیمی با سبک معماری ایرانی-اروپایی است. این اثر تاریخی از ویژگی‌های منحصربه‌فردی برخوردار است که توجه گردشگران مشتاق را به خود جلب می‌کند. «دستی بر ایران» پیشنهاد می‌کند ضمن توجه به گردشگری میراث فرهنگی، از سر در باغ ملی تهران نیز دیدن کنید.

تیم تولید محتوا

تیم تولید محتوا در "دستی بر ایران" از یک گروه پژوهشگر، نویسنده، مترجم و ویراستارانی تشکیل شده است که برای شما محتوای اریجینال تولید می کنند. آنها دوره های لازم را گذرانده اند تا بتوانند به گونه ای حرفه ای اطلاعات مورد نیاز "گردشگری آگاهانه" و "گردشگری مسئولانه" را برای شما تهیه نمایند.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

دکمه بازگشت به بالا